Stof tot nadenken

Tijdens het leeghalen van de boerderij van Nils kreeg ik meerdere tassen met linnengoed: Buurvrouw kon het niet over haar hart verkrijgen om het weg te gooien, en aangezien ik veel handwerk had ik misschien nog ideeën? Het bleek letterlijk stof tot nadenken te zijn...

Eerst heb ik alles op kleur gesorteerd, omdat er tijdens het matten weven vorige winter alweer nieuwe plannen ontstonden, onder meer voor een mat in groentinten voor Marina. De tassen met wit bleven het langst onbekeken, omdat ik me had voorgenomen die eventueel te verven (met planten en paddestoelen natuurlijk - helemaal in stijl), maar dat bleek voorlopig nog te hoog gegrepen. 

Al snel kwam ik erachter dat de moeder van Nils waarschijnlijk ook een weefgetouw heeft gehad, dus sinds de zomer hangen deze lieve gordijntjes voor onze keukenramen. Net even te smal voor de ramen - de breedte van het weefgetouw stelt grenzen aan de breedte van de stof. Maar daarentegen zijn ze dan wel weer liefdevol voorzien van een gehaakte boord, of open borduurwerk:

  

Twee echte linnen nachthemden kwamen er tevoorschijn, waar ik heerlijk in slaap. Eén is inmiddels zo gescheurd door de toch al bijna verteerde stof, dat die nu ook in de mattenmand ligt, maar de ander heeft al heel wat wasbeurten overleefd, gewoon in de wasmachine: ik ken mijn grenzen wat betreft het overnemen van oude gewoontes!

Een klein kleedje voor op een bepaald tafeltje kwam tevoorschijn met een briefje erop gespeld: dat er gordijnen moeten zijn van dezelfde stof, en voor welke ramen die bedoeld zijn... Jammer genoeg hebben we die nooit gevonden. Losse repen katoen waren er ook, met borduurwerk in het midden. Die werden aan de bovenkant op de dekens gelegd: dan zag niemand dat de lakens eronder misschien al wel heel erg versleten waren.

Over lakens gesproken: er waren dunne voor de zomer, en dikke voor de winter, en alle lakens (alleen 1-persoons, want het moest natuurlijk wel in de wasketel passen) hadden in de lengte een naad. Daar heb je weer die breedte van de weefgetouwen... Het begrip "opgelapt" is tijdens het doorkijken van al dat linnengoed wel voor me gaan leven:

Er waren lakens bij, zó opgelapt, dat we ons gingen realiseren hoe het leven was op het land, meer dan 100 jaar geleden: de meeste boeren waren arm, vlas werd wel lokaal verbouwd, maar het maken van linnen was bewerkelijk, en om te kopen duur. Later kwam er wel wat goedkopere katoen uit Amerika, maar dat sleet veel sneller, dus men nam wat men had, verstelde en verstelde, en uiteindelijk werden het poetslappen. Of matten. Maar dat gebeurde niet zo snel: linnen ging gelukkig bijna een heel mensenleven mee, en werd geërfd van generatie op generatie. 

Koud was het ook, 's winters, en het thermo-ondergoed was nog lang niet uitgevonden. Dus: lang ondergoed, 

en omdat de gezinnen vaak groot waren voorzien van geborduurde initialen: NH hieronder staat voor Nils Haglund. 

Hoe oud sommige van deze vondsten zijn, kan ik alleen maar gissen, maar ik houd het op ongeveer honderd jaar. Vermoedelijk meer, want over lakens met een naad in het midden heb ik nooit horen praten. Bovendien: toen onze buren 20 jaar geleden hier kwamen wonen, was Nils al 75, en zijn moeder net overleden. Ze hebben hem nog een aantal jaren geholpen met het in stand houden van zijn huishouding, tot ook hij ziek werd en overleed. Omdat zijn familie geen enkele interesse had in het huis met de paar akkers en 10-12 hectare bos, heeft onze buurman het "voor een appel en een ei" gekocht - en dit jaar weer verkocht aan een jong gezinnetje dat "wat minder afgelegen wil wonen". 

Uiteindelijk kwam er nog een linnen doek tevoorschijn met de initialen van Nils' moeder - én het nummer 9 er op geborduurd. Wanneer was de tijd dat meisjes nog voor hun uitzet spaarden? Van alles twaalf moest je hebben. Ik las dat vroeger wel eens in de meisjesboeken van mijn moeder (geboren 1921), en zag in gedachten al die stapels linnengoed in de bruidskist, bijeen gebonden met een mooi gekleurd satijnen lint (dat stond nergens, maar volgens mij moest dat zo zijn geweest). 

In de boeken van Louis Couperus kwam dat volgens mij ook voor. Maar die speelden zich af onder de gegoede burgerlijke stand. Over het harde leven op het land werd niet gerept...

Inmiddels rijpt een nieuw projekt: ook ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om dingen die zó gekoesterd zijn weg te gooien. Van een aantal lappen is nog wel iets te maken (en borduren kan ik ook nog), en van de zogenaamd "onbruikbare" lakens ga ik repen knippen voor een ongeverfde geweven mat. Voor een kamer die niet zoveel gebruikt wordt en waar de honden niet mogen komen. De initialen wil er ik vervolgens weer opnaaien, als hommage aan de boerinnen van vroeger tijden.