Twee emmertjes water halen.

Het ligt niet aan de bron, dat de waterdruk wegviel, en we daardoor niet meer kunnen douchen of de wasmachine gebruiken. Toen ik namelijk even naar de buren ging om te vragen of we daar eventueel drinkwater konden tappen tot het probleem zou zijn opgelost, vertelden zij dat hun bron ook aan het opdrogen is. Omdat onze bron op een stuk van hun bos ligt, was de buurman toevallig net even gaan kijken. Ook bij de bron van hun zoon, die hier 200 meter verderop woont. Overal hetzelfde probleem. 

Het ligt aan het feit dat er in heel Zweden het hele jaar veel te weinig regen is gevallen. Hier in de buurt zijn er meerdere bronnen al tijdens de zomer drooggevallen, wat volgens de buren in de 20 jaar dat ze hier wonen nog nooit is gebeurd. In deze periode van het jaar zouden we enorme stortbuien moeten hebben, maar er wordt voor de komende week amper regen voorspeld. Voordat alles weer terug naar de normale situatie is, moet er 150-200 mm regen vallen. Dat gaat dus wel even duren! Het lijkt Spanje wel... In sommige dorpen wordt het drinkwater met tankauto's aangevoerd, en er zijn boeren die uit nood moeten gaan slachten als het niet gauw gaat regenen: een koe drinkt al gauw 100 liter water in twee dagen, en dat met 100 koeien, dat is misschien wel aan te slepen van elders, maar niet te betalen...

Nu hebben we achter in de tuin (vlakbij die moddersloot waar Asso steeds zo graag in ging liggen, maar die inmiddels ook helemaal droog ligt) nog een oude bron. De pomp leek kapot te zijn, want vandezomer kwam er maar druppelsgewijs water uit, toen ik daar water voor de moestuin wilde tappen. Onze buurman heeft geprobeerd die pomp aan de praat te krijgen, maar dat is niet gelukt. Dus werd de hele pomp er uit gesloopt, en tot ieders grote vreugde staat er nog minstens een meter water in die put. De put moet zich met opborrelend grondwater vullen, dus of dat nu nog zo is moeten we afwachten, maar in ieder geval kunnen we dat water voorlopig opscheppen om het toilet door te spoelen, te douchen onder de broeskop van de 10-liter-plantengieter, en om water te koken voor de afwas. Deze put is zolang niet gebruikt, en het water niet getest, dat we het als drinkwater niet vertrouwen. Dan komt later misschien nog.

Ondertussen hebben we van vrienden in Molkom een 40-liter jerrycan met drinkwater te leen gekregen, dat we kunnen gebruiken voor de koffie, thee, en het koken en bakken voor ons momenteel tijdelijk 5-koppige huishouden. Plus twee honden uiteraard. Gisteren heb ik opvouwbare 15-liter containers kunnen krijgen, die makkelijker hanteerbaar zijn, en een grote mand met de meest dringende was bij bovengenoemde vrienden mogen brengen. Vandaag zijn op Björnvålsfallet de vakantiegangers vertrokken die daar de hele week waren, en mochten de jongelui daar douchen, konden we daar de containers ook weer vullen: daar is namelijk een geboorde bron, die tientallen meters diep gaat, en vooralsnog keurig het gewenste water oppompt.

Dus na koken en bakken kan gewoon afgewassen worden met het water dat we op het fornuis ondertussen heet laten worden - dat kost geen houtje extra. De electrische boiler is nu nutteloos, dus die is uit. En wat een perfecte uitvinding het juk ooit was ervaren we nu aan den lijve, wanneer we onze twee emmertjes water (Inmiddels ongedoopt tot eau-de-toilet) van de oude bron de helling opzeulen naar de keuken...  

Toch maar eens op de hooizolder kijken, wie weet ligt er nog wel ergens eentje?

Dat is dus allemaal geregeld.

Nu hoeven we alleen nog maar op regen te wachten.

Héél véél regen...

Bedankt voor je wantrouwen...

Dit, lieve mensen, waren Richard's eigen woorden, voordat hij gistermiddag op pad ging naar het concert. Ik zal vertellen hoe dat zo kwam...

Het begon allemaal op een koude zaterdagmiddag...

We hadden een lange wandeling met de honden gemaakt, laat geluncht, en Richard was nog even op de bank gaan liggen om fit te zijn voor het concert. Ondertussen zat ik boven op mijn knietjes voor de wasmachine (met de afvoerslang in mijn handen en een paar emmers binnen bereik) om het spoelwater op te vangen vanwege de dreigende waterschaarste waar ik gisteren over schreef.

De honden gingen blaffen. Dat komt wel vaker voor, als er een onbekende auto langskomt, of wandelaars, of een paard met ruiter. Maar nu bleven ze blaffen, hielden niet op. Na verloop van tijd ben ik toch maar eens beneden gaan kijken, en zag Richard die zijn jas aan het aantrekken was om buiten twee mannen te woord te staan. Ik vond ze er maar vreemd uitzien, kaplaarzen, rare mutsen. Nog groter werd mijn aarzeling, toen Richard even later naar binnen kwam: Ze hebben hun auto twee km verderop staan en die wil niet starten, ik rijd er even met ze naartoe om de accu op te laden. Ze klonken als Russen of Bulgaren.

Nu moeten jullie weten, dat we een paar dagen geleden tijdens de schemering twee gestaltes in de tuin van de buren zagen, die meteen verdwenen toen ik voor het keukenraam ging staan kijken of ik kon zien wie dat waren. En ik moest opeens aan dat politiebusje denken van tien dagen terug, die een auto zochten. Zonder reflectievest of knaloranje muts zagen ze er ook al niet uit als jagers, hier mogen alleen de mensen uit het dorp jagen. (Via facebook hoorde ik later dat de jacht hier al achter de rug is.)Verder heb je even verderop in het bos geen enkel bereik met je telefoon.  Bovendien moest Richard binnen een half uur omgekleed zijn en de deur uit...

Kortom, hij weer naar buiten, zeggen dat hij geen tijd bleek te hebben. Ze bleven me net even te lang voor het huis rondhangen, en ik maakte voor de zekerheid vanuit het slaapkamerraam een foto met de mobiel. Daarna de buren gebeld om even op te letten, want de heren liepen die kant op, en de foto op de facebookgroep gezet met de vraag of iemand ze kende, plus de reden waarom ik dat graag wilde weten. 

Toen Rich later op pad ging liepen ze beneden in het dorp te telefoneren, en onderweg  kwam hem een buitenlandse auto tegemoet. Diezelfde auto werd later in het dorp gezien, iemand herkende de mannen die instapten van de foto. Ondertussen kwamen er twee grote auto's langs de torp naar boven, en een paar minuten later weer naar beneden, ik vermoed dat er een paar dorpsgenoten zijn gaan kijken naar die auto die niet wilde starten. Als die er al was. 

Mensen vragen weleens of ik niet bang ben, zo alleen op de torp als Richard weg is. Nou, nee dus. De honden blaffen, de pook leg ik eventueel naast de voordeur die op slot kan. En via facebook was binnen 20 minuten het halve dorp gemobiliseerd, merkte ik aan de reacties op mijn berichtje. Ik was nog wel even het gastenhuisje en de schuur op slot gaan doen, iets dat we meestal vergeten, en de buitenlichten daar en bij het huis aan. Wanneer ik dan hoor van een kennis van vroeger die op klaarlichte dag in een drukke straat in Amsterdam een mes in zijn rug kreeg (hij kon het gelukkig navertellen), van een pas verhuisde vriendin in Arnhem dat er bij hun verderop een schietpartij was, dan vraag ik me ook werkelijk af waarom ik hier dan opeens bang zou moeten zijn? 

Trouwens, toen ik vanochtend bij de buren de krant ging halen waar een recensie van het concert van afgelopen donderdag in stond, bleken die twee gestaltes van een paar dagen terug, gewoon de buren te zijn geweest, die even poolshoogte waren gaan nemen bij het huis van de meestal afwezige buurman. Zo zie je maar... In die krant stond verder ook nog een berichtje over zes inbraken op één avond, dus voorzichtig zijn kan nooit kwaad!

Watergebrek?

Dreigt er waterkort op de torp?

Eergisteren kwam er wel een heel erg klein straaltje water uit de douche... Dat straaltje was al nooit bijzonder (zoals Eva ooit zei: alsof er een kat op je hoofd piest), maar nu was het wel heel erg zielig... In ieder geval konden we allebei douchen en haar wassen, maar beneden in de keuken wilde het ook niet echt met het hete water voor de afwas.

Ons water komt uit een 6 meter diepe bron, die hier even vandaan ligt, op grond van de buren, die hun eigen bron vlakbij huis hebben. We hebben bij de koop van de torp een overeenkomst getekend waarin vastgelegd is dat we die bron mogen gebruiken, en dat wij degenen zijn die voor het onderhoud zorgen. Binnenkort moeten we echt eens gaan kijken, want het water komt op eigen kracht naar de torp stromen - tót de bron zich niet meer vult, of totdat er ergens lekkage optreed in de leidingen. Aangezien het water nog steeds even helder is, ligt het volgens ons niet aan een lek, want dan zou er zand of vuil mee moeten stromen. Toch? Een superdroge zomer hebben we wel gehad hier, het heeft al maanden nauwelijks geregend, en op veel plaatsen waar we gewoonlijk water zien opborrelen is het nu droog. 

Hoe lang doe je met de inhoud van zo'n bron, en hoeveel moet het regenen zodat hij in hetzelfde tempo volloopt als dat wij aftappen? Op dit moment doet de wasmachine het nog - de allerbelangrijkste dingen heb ik er zojuist ingepropt, het duurde een hele tijd voor er voldoende water in was gestroomd, maar de was wórdt schoon. Nu even afwachten of het water ook nog stroomt als er gespoeld moet worden. 

Voorlopig maar zo min mogelijk douchen... We wassen de handen boven een emmertje, zodat we dat (amper vuile) water kunnen gebruiken om het toilet mee door te spoelen. Straks maar eens kijken of we daarvoor het spoelwater van de was kunnen aftappen in emmers, dat hebben we elders al ooit eerder gedaan. En dit weekend gaan we voor de zekerheid maar vast kijken naar de kosten van het uitgraven van de bestaande bron, het vervangen van de leidingen, of het boren van een nieuwe bron. Die komt dan wel op eigen erf, wat mij betreft! 

We zijn blij dat we het advies hebben opgevolgd wat in een tv-programma gegeven werd aan kopers van een (heel) oud huis: Ga niet meteen van alles verbouwen - ga er eerst eens een jaar wonen, en maak dan een lijstje: een huis laat zelf wel weten wat het belangrijkste is aan reparaties en onderhoud.

Dat lijkt aardig te kloppen!

Tijdelijk gedemotiveerd.

Zo langzamerhand begin ik het vermoeden te krijgen dat ik een oude binnenplaats aan het opgraven ben...

Tijdens het onkruidwieden kwamen er vrij veel stenen boven, zoals ik al eerder schreef, maar een voor spitten van 5 meter lang, één steek breed en één steek diep duurt ongeveer anderhalf uur. Alle stenen liggen op dezelfde diepte, precies die ene steek diep, dus dat verklaart waarom we kromme en gespleten winterpeen kregen... Dit akkertje is 10 bij 5 meter, dus voorlopig is dat niet klaar. 

Inmiddels is het guur buiten, en ik heb helemaal geen zin om uren te staan spitten en graven terwijl het voor de honden nu te koud is om lang stil te liggen. Ik heb ook geen zin om ze heel ongezellig urenlang binnen te laten liggen, want ze missen duidelijk de rest van het gezin, terwijl Richard ook heel veel weg is met een paar drukke orkestweken. Dus zijn we overgeschakeld op langere wandelingen, 

en ik geef ruiterlijk toe: voor wat de tuin betreft zonk me de moed zo langzamerhand in de schoenen. Eerlijk is eerlijk: ik had wel verwacht flink te moeten spitten om de akkertjes in orde te krijgen, maar hier had ik niet op gerekend. 

Ondertussen spreek ik mezelf nieuwe moed in: het is allemaal veel verder dan een jaar geleden, ik moet alleen de plannen een beetje bijschaven en de ambities bijstellen. Dus ik heb gisteravond eindelijk weer eens brood gebakken in de houtoven. De voorzetramen gemonteerd op de overloop. Muis nummer twee uit de val gehaald - misschien komt er tóch een kat in huis... Richard zei zelfs, dat hij dan wel allergisch tegen katten is, maar omdat hij onverhoopt toch ook een allergie tegen honden heeft opgebouwd slikt hij tóch al het hele jaar medicijnen tegen die allergie...dus waarom geen kat?

Als het binnenkort een keer een mooie dag is, zal ik wel een stukje voor de tweede keer spitten en harken, want zes verschillende soorten biologische knoflook zijn binnen, dat moet de grond in voor het echt blijft vriezen. Gelukkig heeft dat nog een paar weken de tijd, want van spitten heb ik even héél erg genoeg. We zijn bevoorrecht, dat we de keuze hebben tussen wel of niet spitten: we kunnen gewoon boodschappen doen als we dat willen, en de rest aan onze laars lappen. Dat konden de torpare van 150 jaar geleden niet.... Dat was kei- en keihard werken om armoede en honger buiten de deur te houden. 

Ik heb een grenzeloos respekt gekregen voor de mensen van toen!

Over witte elanden.

Zoals aan de mooie bruine ogen te zien is, zijn dit géén albino-elanden, en ze zijn ook niet hagelwit. Alleen als pa en moe allebei wit zijn, krijgen ze ook witte kalveren. 

Een kennis van mij is opgegroeid in de bossen tussen Molkom en Karlstad, en vertelde een tijdje geleden dat ze oog-in-oog heeft gestaan met een witte elandkoe, waarachter zich twee witte kalveren verscholen. Ze had geleerd zich heel stil te verplaatsen in de bossen, om geen dieren op te schrikken, en was nietsvermoedend paddestoelen aan het zoeken. Het liep goed af voor haar: ze liep langzaam achteruit tot ze op veilige afstand was, en zette daarna een sprint in tot thuis. De elanden hadden duidelijk minder geluk: van één van de kalveren vond men alleen nog plukken vacht, dat was wolvenwerk. De moeder is aangereden en overleefde dat niet, het andere kalf is dat seizoen tijdens de jacht geschoten...

In vroeger tijden jaagde men niet op witte dieren. Ze kwamen (en komen) zo zelden voor, dat er zelfs magische krachten aan toegeschreven werden. Het doden van een wit dier zou ongeluk brengen. Daar hebben de witte elanden lang van geprofiteerd, en het zijn er nu aardig wat, in bepaalde streken. Evengoed laten ze zich niet vaak zien. Gelijk hebben ze, want de jagers hebben allang niet meer zo'n ontzag voor ze. Dom eigenlijk, want er wordt in de minder dicht bevolkte gebieden Zweden geklaagd, dat het maar niet zo wil lukken met het toerisme. Wat te denken van een witte-eland-safari? Met fototoestel dan wel te verstaan! 

Vooralsnog lijkt er weinig hoop op verbetering te zijn. Vandaag zag ik alweer een quad 

langs de torp komen, met twee mensen uit het dorp erop, met zendertjes op het hoofd. Spoorzoeken, vermoed ik, want morgen, 10 oktober, begint de jaarlijkse elandjacht weer. Ik heb nog niet gehoord wat het quotum is voor onze regio. Ik weet wel, dat er weer geklaagd zal worden over de wolven die niet ver van hier hun revier hebben. En dat de elanden 's winters schade toebrengen aan het bos.

Ik kan alleen maar hopen dat de elandsporen die ik de laatste weken tijdens de wandelingen heb gezien, met de regen van vandaag zijn weggespoeld. Per slot van rekening waren bos, eland en wolf al eeuwen aanwezig in deze buurt, lang voordat de eerste torpen en boerderijen gebouwd werden. Dus wie hebben er nu eigenlijk de eerste rechten? Eland en wolf hebben er in mijn ogen terecht maling aan, dat vrijwel heel Zweden nu bosbouwgebied is, met alle beperking van vegetatie die dat met zich meebrengt, al lijkt het in de ogen van een stel Hollanders zoals wij heel wat. En al zit ik er niet écht op te wachten een wolf tegen te komen als ik met de honden aan de wandel ben... De kans is klein, de wolven zijn, terecht, uiterst schuw aangaande mensen... Elanden hebben we al wel meerdere keren gezien. Van veilige afstand, voor beide partijen.

Trainingsronde.

Midden op een doordeweekse dag aan het eind van het seizoen is het heerlijk rustig op de golfbaan. 

Willen we Richard op zijn vrije dagen zien, zullen we mee moeten. Dat is geen straf, integendeel! Het enige probleem is Asso. Hij is zo gefixeerd op alles wat er beweegt... Zijn favoriete speeltje is een balletje, dus hij wordt helemaal hysterisch als Richard in de tuin probeert wat korte putjes en chipjes te oefenen. Dat hebben we de afgelopen zomer een beetje geprobeerd te temperen, en nu Asso dankzij anti-stress-pilletjes ook nog eens beter tegen autorijden kan, hebben we deze week twee trainingsrondes gelopen.

Afgelopen maandag een complete 18 holes, en vanaf hole 16 had hij opeens door wat de bedoeling was - hij was toen eigenlijk ook inmiddels veel te moe om zich nog weer bij elke slag druk te maken... Vandaag was de helft van de baan afgesloten voor een zogeheten whisky-wedstrijd (als Rich dat geweten had...!), maar de andere helft van de baan was beschikbaar. We presenteren dan ook vol trots bovenstaande foto, met twee rustige hondjes bij de putting green!

Van de vorige keer hadden ze al wel onthouden dat er dan ook halverwege wat gegeten en gedronken wordt - Gaia begint thuis al te tapdansen in de hal als ze het blauwe rugzakje ziet: dat betekent autorijden, wandelen én lekker eten!

Bijkomend voordeel voor ons: na zo'n tocht heb je urenlang zicht op twee compleet uitgevloerde hondjes. Met wat geluk past er zelfs nog iemand tussen, op de bank...

Over boevenjacht en breidames.

Het is echt niet saai op en rond de torp! Neem nu vandaag: aan het eind van de ochtend liep ik een stuk met de honden voorbij Björnsvålsfallet (Falle, zeggen ze hier gewoon, het is de plek waar 150 jaar geleden de laatste beer van de streek werd geschoten), met een half oog naar de wegberm (paddestoelen?) en een half oog naar het pad zelf (interessante sporen?). Plotseling hoor ik een auto, en terwijl ik me afvraag welke idioot er op een niet al te brede bosweg zo krankzinnig hard rijdt zie ik een politiebusje aan komen scheuren. Ze stoppen naast me: of er zojuist een auto is langsgekomen? Helaas niet, nee, dus ze rijden even verder naar een plek waar ze kunnen keren en scheuren weer terug.

Jammer van die auto die niet langs kwam. Het leek me nu juist zo leuk om van vlakbij een boevenjacht mee te maken. Deze keer had ik zelfs mijn mobiel meegenomen, en dat doe ik vaak niet omdat er in het bos toch geen bereik is, helemaal vergetend dat het ding ook een heel acceptabele camera heeft. 

Slim van de gezochte automobilist om hier bij het dorp de bossen in te rijden, want er zijn zoveel redelijk begaanbare bospaden dat je je achtervolgers in minder dan geen tijd kwijt bent, als het maar één politiebusje is. Die ene slagboom die een stuk voorbij de torp weer dicht is nu de bosbouwers klaar zijn maakt daarbij niet veel verschil, want vlak daarvoor buigt de weg naar rechts, en zijn er weer massa's andere boswegen om in te verdwalen. Of te ontsnappen. Ik vraag me toch af waarnaar ze nu eigenlijk op jacht waren, op de lokale facebookgroep stond niks over inbraak, diefstal of erger...

Een paar uurtjes later stonden er vier auto's bij de torp: omdat Richard deze maand veel werkt, en op woensdagen overdag werkt, kan ik niet naar mijn oude vertrouwde breicafé in Molkom. Dus kwam vandaag het hele breicafé naar de torp. Er passen dus ongeveer 15 Zweedse dames in onze keuken. Plus twee honden. Het duurde even voor ze binnen waren, want de meesten waren nog nooit langs geweest, en met de stralende zon lag het er zo mooi bij! Terwijl we daar zo buiten stonden, kwam de buurman van een paar huizen verderop langs in de auto, met één arm buiten het raampje, en daarmee hield hij een fiets vast... Nee, nooit saai op de torp. De buurman verhuist vandaag, naar zijn appartement in de stad. Jammer genoeg voor hem is zijn relatie stukgelopen, en dus heeft hij geen geld voor twee woonplaatsen. Hij heeft kans gezien zijn torp (de laatste voor het electriciteitsnet ophoudt) binnen een week te verkopen. Iemand uit Stockholm heeft een bod gedaan, ver boven de vraagprijs, zonder zelfs te komen kijken. Wel jammer dat het dan alleen een zomerverblijf/weekendhuisje is.

De breidames hebben me daarna van een deel van de voorraad afgeholpen, en bij de koffie was er een gigantische smörgåstårta = boterhammentaart. Heerlijk. Niet direct een fitnessmenu, maar wat maakt dat uit? 

Wat wil ik nu eigenlijk?

Aan alle mensen in Nederland waar ik van houd.

Over drie weken ben ik in Nederland.

Over vier weken ben ik weer thuis.

Zo heel veel tijd heb ik niet, en dat, terwijl het dan al meer dan drie jaar geleden is dat ik een weekje Nederland "deed". Toen was het midden in een hittegolf, en reed ik in een huurautootje het hele land door om zoveel mogelijk mensen even te zien en te spreken, dus ik sliep elke nacht ergens anders. 

Deze keer zal het zeker geen hittegolf zijn, en ik dacht eigenlijk van niet meer dan twee verschillende logeeradressen gebruik te maken. Behalve dat er een aantal mensen hoog op mijn prioriteitenlijstje staan, wil ik eigenlijk ook nog naar de oude vertrouwde opticien in Arnhem, omdat hij tot nu toe de enige was die brillen voor me kon maken waar ik niet aan hoefde te wennen, en waar ik ook nog eens uitstekend door kon zien. Aangezien ik zo langzamerhand beren in bomen zie, de bril afzet voor de kleine lettertjes, en zowat geen draad meer in een normale naald kan steken, is dat nodig. Met opticiens in Karlstad heb ik geen bijzonder goede ervaringen: twee keer een glas breken bij het inzetten in een bril voor Yuri is geen directe reclame. En van mijn pianobril wordt ik zeeziek, kan alleen maar scherp zien als ik mijn hoofd scheef houd...

Met een paar mensen kan ik in de buurt van de logeeradressen even bijpraten op een avondje. Er zijn er een paar waarvoor ik een paar uurtjes zal reizen, waar de emoties hoog gaan oplopen door allerlei gebeurtenissen. Maar wat ik ook wil is eindelijk weer eens een paar uur langs het strand lopen. Een museum in in Amsterdam, zó lang niet gedaan. En als ik er dan toch ben: even naar de Albert Cuyp!

Dus dat ga ik doen.

Net als een bezoekje aan het graf van mijn ouders.

Daarmee is de week denk ik wel om...

Eigenlijk hoop ik dat al die vrienden en familieleden die steeds vragen wanneer ik nu eindelijk eens langskom, en die binnenkort een beetje verontwaardigd vragen waarom ik niet even gebeld heb,  zich realiseren dat ik tóch wel aan ze denk en van ze houd. Wie weet gaan ze wel een keer naar Zweden op vakantie, en komen dan langs op de torp; dan hebben we zelfs veel meer tijd voor elkaar dan wanneer we zelf even naar Nederland gaan.

Eigenlijk wil ik, dat de weg van Nederland naar Zweden niet meer langer is dan die van Zweden naar Nederland. Tot het zover is, maak ik mijn prioriteitenlijstjes. 

Veel liefs, Margreet

Vorst aan de grond en dubbel glas.

Een paar koude nachten hebben we wel gehad, in september, de eerste storm is achter de rug, en nu zet de herfst opnieuw de aanval in: meteen op 1 oktober voor de eerste keer vorst aan de grond. Tegen het huis aan was het net een tikje warmer, maar erg overtuigend was dat niet...

  

Ondertussen begon de dag al even stralend als vrijwel de hele septembermaand:

Het zijn niet alleen de muizen, die een warm plek zoeken: vliegen zit op het zonverwarmde hout van de torp, en we moeten telkens weer de ramen open gooien om ze weer naar buiten te laten. Over ramen gesproken, wie kent dit systeem:

In Zweden heel gebruikelijk in oudere huizen, maar voordat wij erachter waren hoe de vliegen tussen die twee ruiten kwamen...  In ieder geval hebben de vliegen ergens een spleet weten te vinden, en er zijn er heel wat overleden omdat wij de klemmetjes/hendeltjes waarmee je de ramen los maakt niet hadden gezien. Maar nu gaat het goed, vandaag heb ik meerdere keren een tiental vliegen de vrijheid hergeven. Nu weten we dus ook, hoe we  t.z.t. de ramen en de kozijnen netjes kunnen schilderen. De tussenruimte is niet bepaald vacuüm (en de ramen van binnen wassen heeft hier een heel andere betekenis!) De grotere afstand tussen de ruiten werkt aan de andere kant ook weer aardig isolerend.

Op de overloop boven zijn de ruitjes nog ouder, met alleen maar enkel glas. Wanneer het echt koud gaat worden, zetten we de binnenramen er weer voor. De traditionele spijkertjes waarmee je voorkomt dat ze er uit vallen durf ik er nog niet in te slaan, dat wordt weer tape. In vroeger dagen legde men vaak mos, of watten tussen de twee ramen (die deed men dus de hele winter niet meer open), en dat had verschillende voordelen; het belangrijkste was wel, dat het op een natuurlijke manier voor de vochtregulatie zorgde, want mos en watten nemen vocht op als de lucht vochtig is, en staan het weer af wanneer de lucht droog is. Geen schimmel of houtrot op die manier. Ten tweede was het behoorlijk effectief tegen tocht, en tenslotte zag het er, zeker met mos, heel decoratief uit!