zondag 17 april 2016

Bronwater uit de kraan.

Toen we de torp kochten, hebben we ook een overeenkomst getekend waarin was vastgelegd dat we gebruiksrecht hebben van de bron die op andermans grond ligt. Ons kraanwater is dus puur bronwater. Hoe puur, dat moeten we af en toe wel even laten testen, want in Zweden zit er nogal wat metaal in de grond, en radon. Niet door verontreiniging, maar van nature. Van een bedrijf wat zich daarmee bezighoudt kregen we na de verhuizing een aanbieding voor een watertest tegen gereduceerde prijs, en aangezien de laatste test minimaal drie jaar geleden was uitgevoerd, wachten we nu op een klein flesje, dat met de post moet komen, en dat we met wat water erin moeten opsturen.

Al sinds de oudheid werden nederzettingen gebouwd in de buurt van water - om te drinken, om op te varen, om planten mee te bewateren. Tegenwoordig is er water waar men wil dat het is, het is gewoon een kwestie van leidingen trekken. Maar tot niet zo heel lang geleden, zelfs tot rond 1950, zocht men water op andere manieren, om water te kunnen vinden had men heel andere kwaliteiten nodig dan nu.
Bildresultat för wichelroede   Bildresultat för slagruta

Er zijn mensen die (over-)gevoelig zijn voor electriciteit. Dat is niet zo handig. Er zijn ook mensen die dat zijn voor water en dát kan wél handig zijn. Wanneer zo iemand dan ook nog eens beschikt over de overgeleverde kennis en ervaring van ettelijke generaties... je wilt natuurlijk niet voor niks twee of drie of tien meter graven om vervolgens geen water te vinden! Zeker niet in de tijd waarin er met de hand gegraven werd, en dan in rotsige bodem... Het mag dan zo zijn dat het gebruik van wichelroedes nu afgedaan wordt als bijgeloof, ik kan me haast niet voorstellen dat die dingen puur als volksverlakkerij zijn bedacht.

Bildresultat för wichelroede

Natuurlijk ging het niet alleen maar om het uitslaan van de wichelroede - ooit een padvinder gezien die alleen maar met een takje in de grond op basis van de schaduw bepaalt in welke richting hij zijn pad moet vinden? De wichelroedelopers wisten heel goed wáár ze moesten gaan zoeken: ze hadden een enorme kennis. Hoe een boom groeit, en waar, en wát voor boom bovendien. Hoe het landschap eruit ziet waar water in de grond zit. Of in de rots - wat voor soort gesteente in de rots de doorlaatbaarheid voor water makkelijker maakt. (In dat verhaal van Mozes zit natuurlijk een kern van waarheid.) Vond zo iemand een waterader, dan wist hij meteen dat er vermoedelijk nog een waterader moest zijn, een meter of twintig verderop. En vond hij kruisende aders in alle windrichtingen, dan kon hij vrijwel zeker zijn van resultaat.


Bildresultat för wichelroede

Van wat we nu allemaal kunnen, had men in vroeger tijden geen idee. Wat men toen kon, dat is nu voor een groot deel verleerd en vergeten. Maar stel je voor, dat je met de auto komt te staan, midden in het bos, met een lange weg te gaan, maar je flesjeswater is al op, je hebt honger, dorst, en je bent moe. Dan heb je geen klap aan internet. Men mag het zwaar hebben gehad, vroeger, heel zwaar, maar de kennis over water, vuur, aarde en lucht had men. Omdat het absoluut noodzakelijk was.

En waar ík dan wel al die kennis vandaan heb die ik loop te spuien? Gewoon: ik ben weer eens bij de bibliotheek geweest en vond een paar leuke boeken. Jullie horen er zeker meer over. En of ons bronwater in orde is, dat zal ik even laten weten tegen die tijd...

donderdag 14 april 2016

Wel en wee.

Meestal gaat het schrijven over ons wel en wee over ons wel. Dat is ook het leukste. maar op de één of andere manier voelde het vandaag meer als wee. Vraag me niet waarom, want zo´n beroerde dag is het helemaal niet, maar het vóelt gewoon niet goed.

De beide heren zijn vanochtend om half acht de deur uit gegaan, en omdat Richard tussen de generale en het concert door een beurt voor de auto had afgesproken (ondertussen een proefrit maken in een eventuele nieuwe) kon Yuri na een lánge schooldag met twee proefwerken niet de bus naar huis pakken: geen auto om hem van de bus te halen. Dus hij kreeg zakgeld om ergens wat te eten en tijdens het concert ergens verantwoord rond te hangen (hij hoefde niet zo nodig te luisteren, vond hij), en komt met Richard samen na het concert naar huis. Dat zal rond half elf vanavond zijn.

Een hele dag in mijn uppie met de hondjes, daar zat ik me best op te verheugen, maar gek genoeg kon ik mijn draai niet vinden. Ik had erg slecht geslapen, en de combinatie met ¨april doet wat hij wil¨ viel niet zo goed uit. Koud buiten, en winderig, en geen zon. Na de ochtendwandeling met de honden gedold in de tuin, was en droog gefikst, zes rondjes door het huis en toch maar even de tuin in, kijken of er wat gedaan kon worden. Er kan altijd wat gedaan worden, dus flink gesnoeid achter de houtschuur zodat de hei en de lingon en de smultron (bosaardbeitjes) lekker zon blijven houden. In de schuur aan de werkbank een beetje staan zagen, weer met de honden lopen, soep eten, en omdat het in huis erg kil was na de volgende wandeling de kachel aangemaakt. Prompt kwam de zon door, maar desondanks had ik mijn draai nog steeds niet gevonden.

Dan maar een trui afbreien, en uiteraard voor de laatste twee cm nog een hele nieuwe bol wol moeten aanbreken. Gelukkig belde op dat moment de buurvrouw of ik al met de honden gewandeld had, want ze had zin in een ommetje. Dát was leuk, dat vonden de honden ook. Draai gevonden. Uiteindelijk ben ik daarna toch weer ergens mijn draai kwijtgeraakt, al heb ik de trui afgebreid. Gek genoeg zit ik met het rare gevoel dat ik ¨geen steek gedaan heb¨. Inmiddels is het tegen etenstijd, Asso blaft heel blij bij elke auto die hij aan hoort komen, en ploft dan weer op een kleedje om verder te slapen. Nog vier uutjes volhouden, vriend, dan zijn ze er weer. Ik vond nog gekookte aardappeltjes in de koelkast, die kunnen wel bij het laatste restje soep, dan heb ik nog de hele avond om de trui te monteren. 

Ach, wat een gezeur ook, jullie hoeven me echt niet zielig te vinden hoor. Jullie moeten alleen niet denken dat alles altijd helemaal tof is als je maar gewoon op zo'n idyllisch plekje woont. Je verhuist jezelf altijd mee. En waarom zouden zulke dagen niet in een blogje mogen?


dinsdag 12 april 2016

Blauwe tomaatjes?

Het lijkt wel lente... Al dagenlang is het lekker zonnig en staat er geen wind, dus de honden en ik zijn elke dag vanaf de ochtendwandeling tot aan het eind van de middag in de tuin. Je kunt nu weer zien waar de aardkelder is: ben twee ochtenden bezig geweest om allerlei groeisels van vorige jaren weg te halen (beter voor de ventilatie en de luchtvochtigheid binnen), en dat ligt nu allemaal elders in de tuin rustig aan verder te verteren.

Afgelopen zondag kwam de aardappelauto in de buurt, en heb ik drie verschillende soorten pootaardappels gekocht. Negen kilo totaal, en toen ik dat eenmaal op vochtig zand had liggen was de tafel in de schuur helemaal vol. Nu is het wachten op oogjes, en op de frees van de buurman, zodat de pootaardappels ook echt gepoot kunnen worden, over een week of wat. Wanneer onze eerdere ervaringen op herhaling gaan, hebben we pakweg 90 kilo aardappels over een paar maanden. Daar moeten we de winter toch aardig mee door kunnen komen.

De vensterbanken zijn overvol. De vensterbanken zijn namelijk niet zo lang en breed, én het zijn er niet zo veel. Nog vijf weken volhouden, dan is ook hier het gevaar voor nachtvorst geweken. Maar ondertussen komt er wel van alles op. Ik heb inmiddels (eindelijk) geleerd dat zaaigrond echt alleen geschikt is om te zaaien, omdat er geen voedingsstoffen inzitten en dat je moet ¨verspenen¨ naar potgrond zodra de plantjes de eerste echte blaadjes hebben. Of, zoals het elders stond, zodra de plantjes hanteerbaar zijn. Mijn favoriete uitdrukking is afkomstig uit de blog van een hardrock-zangeres over haar volkstuintje (onder pseudoniem, want daar wil je als hardrocker niet mee geassocieerd worden): zodra je de plantjes kunt verplanten zonder je verstand te verliezen.

Vanmiddag was het De Grote Dag voor de trostomaatjes. Ik had vorige maand, voor mijn doen heel laat, 20 zaadjes over 10 potjes verdeeld. Dat was zaad waarvan de houdbaarheidsdatum al was verstreken, zodat ik erg benieuwd was ¨of het wat zou worden¨. En óf het wat werd: 17 miniplantjes, dus ik ging keurig volgens de regels aan de slag: Met een lepel heel voorzichtig de plantjes opgraven, met dezelfde lepel net zo voorzichtig in een diep plantgat zetten, net iets dieper dan eerst, want dan krijgen ze meer worteltjes, het mini-wortelstelseltje niet dubbelvouwen, aarde niet te hard aandrukken, en voorál niet te veel water geven, zodat ze niet met de geschokte worteltjes in een zuurstofloos soepje hoeven te staan (over)lijden. En daarna niet in de brandende zon laten staan. Wel graag licht, en wat koeler dan toen ze nog moesten ontkiemen. Maar buiten was het uiteindelijk maar 12 graden, dus ik vermoed dat de arme plantenzieltjes toch wel aardig in shock zijn geraakt zo vanuit de minikas en de vensterbank, al waren de laatste dagen zonder deksel. Ik zag opeens 17 hoestende en blauwbekkende tomatenplantjes voor me. De komende dagen zullen uitwijzen of ik het er nu uiteindelijk toch beter afgebracht heb dan andere jaren. Dus mochten jullie over een tijdje een foto zien van een  vensterbank volblauwe tomaatjes: die komen vast bij ons vandaan!

vrijdag 8 april 2016

Wat is een torp - deel 2

Nu heb ik wikipedia even geraadpleegd:

Tijdens de 17e eeuw werd het begrip ¨torp¨ steeds meer gebruikt voor een heel klein boerderijtje, op het land van een hereboer, of op land van de staat. De bewoners, ¨torpare¨ genoemd, mochten er wonen in ruil voor arbeid voor de landeigenaar. Ze kregen een lapje grond om wat groente te kunnen verbouwen voor eigen gebruik, sommigen hadden een geit, wat kippen of konijnen. Omdat de torpare geen eigenaar van de grond waren, hadden ze ook geen recht van spreken in de verschillende administratieve en organisatorische organen.


Tussen 1907 en 1909 werden wetten aangenomen die daglonersarbeid gelijkstelden aan loon tegen kontante betaling, waardoor de positie van de torpare werd versterkt. Een groot aantal torpare zag kans om hun torp vrij te kopen, zodat ze opklommen tot grond-en-huis-eigenaren. Door een wet uit 1943 werd het werken als dagloner verboden, waardoor het begrip torp zijn oorspronkelijke betekenis verloor. 



Tegenwoordig wordt het begrip meestal gebruikt voor een klein, ouder huisje op het platteland, dat vaak alleen als zomerhuisje gebruikt wordt. Zelfs worden grotere woonhuizen zo genoemd, maar dan kun je er vanuit gaan dat het ooit een kleine torp geweest is, die een lange klassenreis gemaakt!

Bildresultat för torp ritning

Noemde ik al de verwantschap met de woorden dorp en Dorf, wat te denken van onze eigen Hollandse ¨terp¨? Een verhoging, in Nederland dan vaak speciaal aangelegd, waarop huis of boerderij gebouwd werden? Wanneer ik goed om me heen kijk, liggen vrijwel alle torpen op een helling. Ook die van ons.




donderdag 7 april 2016

Wat is een torp?

Nu hebben al zóveel mensen gevraagd wat een torp nu eigenlijk is, dat het tijd wordt voor een stukje achtergrondinformatie. Want tsja, wat is een torp nu eigenlijk? 

Torp is een begrip. 
Torp roept bij vrijwel alle Zweden een duidelijke reactie op. De meest uiteenlopende reacties, van vertedering tot afgrijzen. 
Torp bestaat al sinds de Middeleeuwen, is zelfs terug te voeren tot de Vikingtijd. 
Torp heeft verwantschap met het Nederlandse dorp, met het Duitse Dorf.

Bildresultat för torp

Torp is een huisje, wat ondanks alle lokale varianten duidelijk als torp te herkennen is.
Torp is niet in de stad.
Torp staat voor armoede.
Torp staat voor romantisch.
Torp staat voor vakantiewoning.  
Torp staat voor...

Bildresultat för torp 1800-tal

ja, waar staat het eigenlijk niet voor? Ik denk niet dat ik er met één stukje vanaf kom...
Daglonerstorp,
soldaattorp,
bostorp,
ruitertorp,
 botenmakerstorp,
er waren er tot het eind van de 19e eeuw rond de 100.000 in Zweden.

Bildresultat för torp 1800-tal

Toen Gustav Vasa in de 16e eeuw de schatplicht invoerde voor alle grondeigenaren werden er verschillende belastingklassen benoemd, omgerekend naar de grondoppervlakte in zgn. ¨mantal¨, het akker-of bosoppervlak gerekend in ¨tunnland¨, een tunnland komt overeen met een halve hectare. Boerderijen, landerijen die kleiner waren dan de laagste mantalklasse, maar niet zo klein dat ze geen belasting zouden hoeven betalen, werden als ¨torp¨ geklassificeerd. Dat betekende dat men 1/4 van de volledige belasting betalen moest. Helaas is dat laatste afgeschaft...

Bildresultat för torp

En dan nu de onze:


De opdracht luidt nu niet, de verschillen te zoeken, maar de overeenkomsten...

- wordt vervolgd -







woensdag 6 april 2016

Erfafscheiding.

Het regent. Het is nu woensdag, en vermoedelijk wordt het vrijdag weer droog. Richard had vandaag ontbijt op het werk, dus die bracht ik naar de bus van kwart voor zeven. Inmiddels heb ik de honden uitgelaten, met ze gespeeld in de tuin, ontbeten, Yuri naar de bus van kwart voor negen gebracht en de wasmachine aangezet. Ik vind het een prima dag om me in de scandinavische en lokale tradities en stijlen van torp-en-moestuin te verdiepen. En in het woordenboek naar de juiste woorden te zoeken: sommigen zijn me zo vreemd, dat ik ze niet vind, omdat ik naar één woord zoek, wat uit uit twee woorden blijkt te bestaan. Zoals laatst ¨störpar¨. Eindigt een woord op -ar, dan is het gewoonlijk een meervoudsvorm. Alleen nu even niet: stör + par. Eén paar steunpaaltjes...

Een gärdesgård is een gärdes-gård, dat is iets wat de tuin, de boerderij (gård = gaarde, boerderij), bewaakt. Heel prozaïsch: een hek. Een gärdesgård houdt eigen dieren op het erf, en met name houdt het dieren buiten de moestuin. 

Bildresultat för gärdesgård

Nu is een torp een typisch Zweeds bouwwerk, er zijn er duizenden van, maar ze worden tegenwoordig alleen nog maar gerepareerd, gerestaureerd, en gemoderniseerd. Binnen Zweden bestaan er dan nog vele regionale varianten, dus je zet daar niet zomaar even een willekeurig hek omheen. Wij niet tenminste. Wij vinden dat het bij het huis en in de streek moet passen. Zoiets als dit:

Bildresultat för gärdesgård    is ons al veel te pompeus.


  In vroeger tijden haalde men het materiaal gewoon uit het bos, en bouwde zelf. Nu de buurman flink wat bomen heeft gekapt en heeft laten kappen, zijn er enorme bergen takken achtergebleven. Ik vraag me af of we die zouden mogen gebruiken, zal er eens met hem over praten. Daarbij vergeet ik maar even voor het gemak dat ik nog geen idee heb hoe we zóveel takken vanuit het bos naar ons erf slepen, en wat voor gereedschap we nodig hebben (er hangt wel van alles in de schuur, maar dat ziet er nogal roestig en bot uit), laat staan hoe we de klus klaren met onze arme muzikantenhanden. Het hoeft ook niet snel, toch? Echt moeilijk zal het niet zijn, wél héél zwaar. Elke week een paar meter, dan blijft het leuk. 

Bildresultat för gärdesgårdar 

Wanneer ik de foto's bekijk - er staan er vreselijk veel op Google - en wanneer ik tijdens de wandelingen en autoritten om me heen kijk, begin ik een beetje een idee te krijgen van hoe ik het zou willen hebben. 

        Bildresultat för gärdesgård             

Bildresultat för gärdesgårdar  

    Bildresultat för gärdesgård   Bildresultat för gärdesgård

 Zoals als dit zou het moeten worden, dat past hier. En dan laten begroeien met frambozen. Of van die heerlijk geurende lathyrus...
     
Bildresultat för gärdsgård

Bildresultat för lathyrus odoratus

Tot slot nog even een ¨kalenderplaatje¨:

Bildresultat för gärdesgård

zondag 3 april 2016

...en Kopenhagen...

Dinsdagavond kwam Richard thuis, woensdagochtend was het mijn beurt om op pad te gaan: Kopenhagen. Eindelijk! Marina zou met haar pianotrio Mendelssohn spelen op een kamermuziekconcert in de Noorse Zeemanskerk. De arme violiste was eigenlijk ziek, maar evengoed hebben ze geweldig gespeeld. Leuk ook om hun kamermuziekleraar daar te ontmoeten - hij was met recht trots op de meiden. 

Uiteraard ben ik rondgeleid op het conservatorium en door de stad, we hebben een keer dankbaar gebruik gemaakt van de take-away bakjes van het conservatorium, een andere keer zijn we heerlijk uit eten geweest. Een greep uit alles wat verder in twee dagen is langs gekomen:

Rundetaarn, de ronde toren, ooit het nulpunt voor het opmeten van de stad. In een zijkamer een expositie met werk van Sven Okkels

Bildresultat för sven okkels malerier  

Nationaal Museum

Bildresultat för nationalmuseet københavn prehistoric 

Bildresultat för nationalmuseet københavn rune

Palmenhuis in de botanische tuinen, nadat we buiten in de zon onze lunch opaten. (Kopenhagen heeft al groen gras, krokussen, narcissen, een enkele bloeiende boom, bij de torp ligt nog een kleín restje sneeuw waar de zon nog helemaal niet is geweest.)

Bildresultat för botanical garden copenhagen

Deens Joods Museum, zwaarbewaakt : gepantserde auto plus twee wachters met machinegeweren. De hoofdingang gesloten, een kleinere ingang in gebruik.

Bildresultat för dansk judisk museum

De koninklijke bibliotheek, bijgenaamd ¨De Zwarte Diamant¨

Bildresultat för kongelige bibliotek  Bildresultat för kongelige bibliotek

Nyhamn, de ansichtkaartenstraat met de gekleurde huizen

Bildresultat för nyhavn köpenhamn

Zaterdagochtend naar de trein van half elf, ruim op tijd: voor alle treinverkeer richting Malmö moet je een geldig paspoort hebben. En elke reiziger wordt gecontroleerd: op die manier probeert men de illegale vluchtelingenstroom naar Zweden onder controle te krijgen. Onderaan de roltrap die naar het perron gaat staan controleurs, die je paspoort fotograferen. Op het eerste station na de Öresundsbrug

Bildresultat för öresundsbron

een agent voor paspoortencontrole. Achter mij hoorde ik haar vragen: ¨Is this you?¨ Even later kwamen drie douaniers van de andere kant de wagon in, degene die achter mij zat mocht mee naar buiten voor een extra controle... Niet lang daarna vertrok de trein via Malmö naar Göteborg. In Göteborg overgestapt, naar Karlstad, waar Richard me kwam halen. Half zeven thuis. Fijn dat er Skype bestaat, want vóór eind juni zien we Marina anders niet.